تصور کنید بیماری که هم قلبش مشکل دارد و هم کلیه‌اش ضعیف است، باید عمل قلب باز انجام دهد. سوال این است: کلیه‌ها بعد از عمل چه می‌شوند؟ بدتر می‌شوند؟ بهتر می‌شوند؟ یا ثابت می‌مانند؟

پژوهشگران این سوال را دقیق دنبال کردند. آن‌ها ۱۰۰ بیمار را از قبل عمل تا شش ماه بعد پیگیری کردند و با روش آماری پیشرفته (GEE) تغییرات eGFR (نرخ فیلتراسیون گلومرولی تخمینی ـ معیار اصلی عملکرد کلیه) را اندازه گرفتند.

نتیجه کلی چه بود؟

• میانگین eGFR کمی افت کرد (حدود ۷ واحد)، اما بعد از ماه سوم تقریبا ثابت ماند.
• بیش از ۴۰ درصد بیماران در شش ماه بعد eGFR بهتری نسبت به قبل عمل داشتند.
• فقط ۱۹ درصد کاهش بیش از ۳۰ درصد را تجربه کردند.
• نیمی از بیماران آسیب حاد کلیه (AKI) گرفتند، ولی در بیشتر موارد خفیف بود و تاثیری روی روند شش‌ماهه نداشت.

چه عواملی کلیه را به خطر می‌اندازند؟

سه عامل مهم‌تر از بقیه بودند:

• مرحله پیشرفته‌تر بیماری کلیه (مراحل G3a، G3b و G4) هر چه کلیه قبل عمل ضعیف‌تر باشد، احتمال افت بیشتر است. بیماران مرحله G4 بیشترین آسیب را دیدند.
• کسر جهشی قلب (EF) بالاتر قبل عمل این یافته کمی غافلگیرکننده بود. بیمارانی که قلبشان قوی‌تر به نظر می‌رسید، گاهی افت eGFR بیشتری داشتند. محققان حدس می‌زنند شاید این بیماران کمتر تحت نظارت دقیق همودینامیک قرار گرفته باشند.
• زمان طولانی بیهوشی هر ساعت بیشتر بیهوشی، خطر افت عملکرد کلیه را افزایش می‌دهد. این یکی از معدود عواملی است که واقعا قابل کنترل است.

چه عواملی از کلیه محافظت می‌کنند؟

سه عامل محافظ خیلی واضح بودند:

• هموگلوبین بالاتر قبل عمل → هر یک گرم در دسی‌لیتر هموگلوبین بیشتر، حدود ۱.۸۵ واحد eGFR را در طول زمان بهتر حفظ کرد. دلیلش ساده است: اکسیژن‌رسانی بهتر به کلیه‌ها.
• عمل انتخابی (غیراورژانسی) → بیمارانی که عمل‌شان برنامه‌ریزی‌شده بود، نتیجه خیلی بهتری داشتند.
• سابقه سکته مغزی → این بیماران عملکرد کلیه بهتری نشان دادند (احتمالا به دلیل مراقبت دقیق‌تر و نظارت بیشتر).

آسیب حاد کلیه بعد عمل شایع است (۵۰ درصد)، اما اگر خفیف باشد و بیمار خوب مراقبت شود، معمولا تاثیر بلندمدت ندارد. یعنی بالا رفتن خفیف کراتینین بعد عمل نباید باعث وحشت شود، ولی باید جدی گرفته شود.

پیشنهادهای کاربردی

• قبل عمل کم‌خونی را جدی اصلاح کنید. هموگلوبین بالای ۱۲–۱۳ واقعا تفاوت ایجاد می‌کند.
• هر وقت ممکن است عمل را انتخابی انجام دهید، نه اورژانسی.
• تیم جراحی و بیهوشی تلاش کنند زمان عمل و بیهوشی را کوتاه نگه دارند.
• بیماران با CKD مرحله ۳ و ۴ و کسانی که EF بالایی دارند، نیاز به مراقبت ویژه‌تری دارند (مانیتورینگ دقیق‌تر فشار خون، مایع‌درمانی هدفمند و اجتناب از داروهای نفروتوکسیک).
• پیگیری eGFR در ماه سوم و ششم بعد عمل را فراموش نکنید.

این مطالعه نشان می‌دهد که سرنوشت کلیه بعد از عمل قلب کاملا قابل پیش‌بینی و تا حدی قابل تغییر است. با چند اقدام ساده قبل و حین عمل می‌توان احتمال آسیب را به شکل معناداری کم کرد.