دایسکشن خودبخودی عروق کرونر (SCAD) چیست؟

تصور کنید دیواره یکی از رگ‌های اصلی خون‌رسان به قلب، بدون هیچ گرفتگی چربی یا تصلب شرایین، خودبه‌خود لایه‌لایه شود و خون داخل دیواره برود. نتیجه؟ مسیر خون به عضله قلب تنگ یا بسته می‌شود. این دقیقا دایسکشن خودبخودی شریان کرونری است.

این عارضه نادر است، اما در زنان جوان و سالم (معمولا ۳۰ تا ۵۰ سال) یکی از دلایل مهم حمله قلبی به حساب می‌آید. گاهی هورمون‌ها، استرس شدید، فعالیت سنگین یا زمینه ژنتیکی ضعیف دیواره عروق نقش دارند، ولی خیلی وقت‌ها هیچ دلیل واضحی پیدا نمی‌شود.

داستان بیمار

خانم ۳۷ ساله با درد پشت جناغ سینه که به بازوی چپ تیر می‌کشید، ۱۸ ساعت طول کشیده بود. شب قبل به اورژانس رفته بود، با نوار قلب و تروپونین طبیعی، مرخص شده بود. اما درد ادامه داشت و شدیدتر شد.

وقتی به مرکز قلب آمد:

• نوار قلب اولیه هنوز طبیعی بود.
• درد بدتر شد + تعریق سرد + حالت نزدیک به غش.
• نوار قلب دوم: بالا رفتن قطعه ST در لیدهای جانبی و قدامی → نشانه حمله قلبی حاد.

فوری به بخش آنژیوگرافی رفتند. نتیجه: پارگی لایه‌ای (دیسکسیون) در ابتدای دو شریان اصلی قلب چپ (LAD و LCX). جریان خون به قسمت‌های پایین‌دست خیلی ضعیف شده بود.

وضعیت سریع به شوک قلبی (افت فشار به ۸۰ میلی‌متر جیوه) و آریتمی بطنی (تاکی‌کاردی و فیبریلاسیون) پیشرفت کرد. نیاز به داروهای فشارآور و یک بار شوک الکتریکی پیدا شد.

تیم پزشکی (متخصص قلب، جراح قلب و بیهوشی) ابتدا فکر کردند شاید نیاز به بای‌پس قلب باز باشد. اما بعد از چند ساعت مراقبت دقیق در CCU و آنژیوگرافی دوم، جریان خون خودش بهتر شده بود!

تصمیم نهایی: مدیریت محافظه‌کارانه (فقط دارو و نظارت دقیق) به جای عمل یا استنت.

درمان شامل:

• آسپیرین + کلوپیدوگرل (ضدپلاکت)
• روزوواستاتین
• بیزوپرولول + ساکوبیتریل-والسارتان
• اسپیرونولاکتون و فوروزماید
• آپیکسابان (چون اکوکاردیوگرافی لخته در نوک بطن چپ نشان داد)

قلب در بدترین حالت فقط ۲۵ تا ۳۰ درصد خون را پمپ می‌کرد. اما با درمان درست، بعد از ۱۴ روز بستری در وضعیت خوب مرخص شد.

۴۰ روز بعد در پیگیری:

• کسر جهشی قلب به ۴۰ درصد رسید.
• لخته‌ها کامل جذب شدند.
• سی‌تی آنژیو نشان داد دایسکشن خیلی کوچک شده و جریان خون خوب است.

درس‌های مهم و کاربردی

۱. درد قفسه سینه در زنان جوان را جدی بگیرید حتی اگر نوار قلب و آزمایش اول طبیعی باشد. SCAD می‌تواند با تاخیر خودش را نشان دهد. اگر درد ادامه دارد یا برمی‌گردد، مجدد باید پیگیری شود.

۲. درمان همیشه تهاجمی نیست در بسیاری از موارد SCAD (تا ۷۰–۹۷ درصد)، عروق خودبه‌خود ترمیم می‌شوند. مداخله فوری (استنت یا جراحی) گاهی عوارض بیشتری دارد. صبر هوشمندانه + نظارت دقیق، در این مورد معجزه کرد.

۳. رویکرد تیمی نجات‌بخش است حضور همزمان متخصص قلب مداخله‌ای، جراح قلب و تیم CCU خیلی مهم بود. در شوک قلبی ناشی از SCAD، تصمیم‌گیری تیمی حیاتی است.

۴. پیگیری بلندمدت ضروری است بیماران SCAD ممکن است بعدا هم مشکل داشته باشند (نارسایی قلب، لخته، یا حتی عود). چکاپ منظم اکوکاردیوگرافی و سی‌تی آنژیو لازم است.

۵. پیشگیری و آگاهی اگر خانم جوان هستید و درد قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی، تعریق سرد یا احساس فشار در قفسه سینه، فک یا بازو دارید → هرگز نگویید «جوانم، مگه می‌شه؟». فوری به اورژانس قلب مراجعه کنید. زمان، قلب را نجات می‌دهد.